Głusi od wielu lat domagają się uznania ich Polskiego Języka Migowego za pełnowartościowy język w świetle prawa, ale też uznania ich samych za mniejszość językowo-kulturową.
Mierzą się oni z uprzedzeniami na rynku pracy (w 2020 aż 80% Głuchych nie miało pracy), jak i brakiem dostępu do treści i usług w Polsce z powodu braku wdrożonego języka migowego w placówkach państwowywch, bankach, kawiarniach, pociągach, w Internecie, w sklepach, w telewizji itp.
Grafika nieznanej autorki.
Wydarzenie na Facebooku: https://www.facebook.com/profile.php?id=61573143745253
4 kwietnia 2025 roku masa g/Głuchych wyszła na ulice Warszawy domagając się zmian w obecnym podejściu rządowym do praw i sytuacji g/Głuchych w Polsce. Całość opierała się na trzech postulatach:
Postulat I: Większe wsparcie finansowe dla Głuchych od Państwa
- Aż 80% Głuchych nie ma pracy (Imiołczyk, Osoby głuche w Polsce 2020, str. 95)
- Miesięczny zasiłek pielęgnacyjny (215zł na rok 2024) nie wystarcza aby utrzymać siebie i rodzinę.
- Duże wydatki w trakcie poszukiwań pracy przez Głuchych tj. dojazd z wsi do miasta
- Większość zakładów pracy nie chce przyjmować Głuchych do pracy w powodu bariery komunikacyjnej. Nieraz zasłaniają się przepisami BHP.
- Większość pracujących Głuchych zarabia najniższą krajową (3300-3400zł netto) a garstka trochę ponad.
- Wydatki są spore: przejazdy, opłaty za mieszkanie, aparaty słuchowe, dzwonek świetlny i inne urządzenia domowego użytku.
- Głusi chcący uzyskać kwalifikacje aby dostać awans lub się przebranżowić muszą składać wnioski do PFRONu o dofinansowanie kursu czu szkolenia. Problemem są ograniczone terminy składania wniosków, a wnioski nieraz są odrzucane ze względu na brak puli pieniędzy w PFRON. W takich przypadkach trzeba składać wniosek za rok.
Postulat II: Lepsza dostępność informacji i usług publicznych
- W urzędach na telebimach czy ekranach nie ma napisów i nie ma tłumaczy PJM (Polski Język Migowy).
- Na stronach rządowych (gov.pl) nie ma treści przetłumaczonych na PJM.
- W metrze, na stacjach kolejowych PKP, PKS lub autobusowych nie ma informacji o opóźnieniach lub zmianie peronów. Słyszący w miarę usłyszą komunikaty i zmienią peron a Głusi się gubią.
- W budynku SOR nie ma zasięgu do Internetu i Głuchy nie może skorzystać z usług tłumacza PJM aby się skomunikować z lekarzem w nagłej sytuacji.
- W sklepie wybucha pożar i uruchamia się alarm dźwiękowy. Głuchy nie rozumie czemu wszyscy opuszczają sklep i jest zdezorientowany.
- Aplikacja bankowa uniemożliwia autoryzację niektórych czynności bez głosowej rozmowy telefonicznej. Trzeba przyjść osobiście do placówki banku lub poprosić członka rodziny o pomoc.
Postulat III: Uznanie PJM (Polskiego Języka Migowego) jako języka
- Osoby słyszące odbierają PJM jako gesty, pantonimę, ale jest językiem Głuchych. Ma swoją złożoność, historię i ewoluował jak każdy język.
- Język Kaszubski został uznany jako język społeczności Kaszubskiej a PJM nie.
- PJM powinien być na równi z innymi językami fonicznymi.
- Brak uznania PJM jako języka powoduje barierę w edukacji. Nie ma edukacji dwujęzycznej, a nauczyciele nie znają w ogóle lub słabo znają język Głuchych, których uczą [2]. Powoduje to problemy w nauce.
- Dzieci Głuche w szkołach muszą się uczyć języka polskiego jako pierwszego języka, który jest złożony i trudny, a jest to dla nich język obcy. W domach i poza szkołą używają PJM.
- Edukacja dwujęzyczna umożliwiłaby rozwój edukacyjny.
- Na studiach surdopedagogicznych ze specjalizacją dot. dzieci Głuchych nie ma wymogu nauki PJM.
- Nie ma uczelni, która by prowadziła zajęcia w PJM poza jedną jedyną jaką jest Uniwersytet Warszawski. Osoby chcące się uczyć o PJM nie mają innej możliwości niż UW.
- Jest mało tłumaczy PJM w Polsce (314 tłumaczy PJM na poziomie conajmniej zaawansowanym w całej Polsce [3]) bo mało ludzi wie o PJM.
- Uznanie PJM sprawi, że automatycznie znowelizowane zostaną ustawy i zmienią się przepisy np. o edukacji dwujęzycznej, o tłumaczach przysięgłych i wiele innych.
- Dużo ludzi nie ma świadomości o istnieniu PJM. Ludzie nie wiedzą z jakimi problemami Głusi spotykają się na codzień. Uświadomienie im wagi PJM sprawi, żę zaczną innaczej patrzeć na Głuchych. Wraz z promocją języka Głusi staną się bardziej na równi ze słyszącymi.
Bibliografia
- Imiołczyk, Barbara, red. Osoby głuche w Polsce 2020: wyzwania i rekomendacje: raport komisji ekspertów ds. osób głuchych. Warszawa: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, 2020.
- Konferencja „Badania nad PJM i g/Głuchotą 7: Między uzusem a standaryzacją”, 10 marca 2025, Uniwersytet Warszawski:
- Spośród osób (n=491), które zaznaczyły, że wśród swoich uczniów/uczennic mają osoby głuche lub słabosłyszące 264 (53%) nie zna PJM w ogóle lub nie komunikuje się w nim na poziomie wystarczającym do stosowania go na lekcji.
- 15% nauczycieli (70 osób) zaznaczyło, że zna PJM dobrze, co odpowiadałoby poziomowi B1+ w skali biegłości ESOKJ.
- Poziom progowy umiejętności językowcyh (pozwalający na swobodną komunikację) zadeklarowało 10% respondentów (56 osób).
- W Polsce jest tylko 314 tłumaczy, którzy potwierdzili znajomość PJM na poziomie conajmniej zaawansowanym oferujących usługę w różnych częściach Polski na miejscu i/lub online. Dane zostały zebrane z rejestrów tłumaczy PJM wszystkich urzędów wojewódzkich oraz spisu tłumaczy PJM Polskiego Związku Głuchych.