W statystykach Głównego Urzędu Statystycznego znikają uczniowie głusi. W 2006 było ich 3661 (0.062% ogółu), 2011 roku już 2119 (0.044% ogółu) a w 2024 tylko 1452 (0.030% ogółu).
Nie jest jasne, czy to znaczy, że coraz mniej uczniów głuchych uczęszcza do szkół, czy coraz mniej dzieci jest kwalifikowanych jako głuche i stają się niedosłyszące w oczach polskiej edukacji.
Również ze statystyk GUSu wynika, że głusi znacznie częściej wybierają szkoły nastawione na naukę zawodu niż przeciętna młodzież.
Spis treści
- Wstęp
- Wszystkie szkoły
- Podstawówki
- Gimnazja
- Licea
- Licea profilowane i zawodówki (od 2017 szkoły branżowe I stopnia)
- Licea profilowane, zawodówki oraz technika a licea ogólnokształcące
- Dodatkowe informacje
- Bibliografia
- Pliki
Wstęp
Główny Urząd Statystyczny udostępnia co roku statystyki zawierające informacje o tym ile niesłyszących osób było zapisanych w szkołach na konkretnym etapie edukacji a nawet z podziałem na szkoły ogólne i specjalne.
Dla chętnych na samym końcu artykułu jest do pobrania plik (.odt) z statystykami uczniów z całej Polski, słabosłyszących i głuchych. Wszystkie zawarte tam liczby są skopiowane z raportów GUS na roczniki 2005/2006-2024/2025
Tworząc pierwszy wykres z owych statystyk, rzuca się w oczy kilka rzeczy. Pierwszą z nich są braki liczb uczniów głuchych w podstawówkach dla roczników 2019/2020, 2020/2021 i 2024/2025. Wynika to z braku owych statystyk w raporcie GUS. Dokładny powód dlaczego tak się stało został wyjaśniony w podrozdziale podstawówki. Niemniej jednak, aby spróbować cokolwiek zobrazować przyjmijmy, że nie uwzględniamy w poniższych wykresach niedosłyszących. Wykresy uwzględniające i głuchych i niedosłyszących jako jedną grupę sporządzone zostaną w drugiej części tego artykułu (jako osobny artykuł).
Drugą rzeczą zauważalną na wykresie jest to, że uczniów głuchych jest coraz mniej. Czy to oznacza, że dzieci głuchych coraz mniej chodzi do szkoły? A może dzieci głuchych jest coraz mniej w Polsce? Najprawdopodobniej żadne z tych. Głównym winowajcą zdaje się być kategoria „głuchego”, która zmienia się na przestrzeni lat. Kto nim jest? Medycznie głuchy jest osobą, która w ogóle nie słyszy, lub ma na tyle głęboki ubytek słuchu, że prawieże nic nie słyszy. Ale istnieją aparaty słuchowe i implanty ślimakowe, które przetwarzają dźwięki tak aby niektórzy głusi byli w stanie je usłyszeć. Czy wtedy osoby głuche przestają być… głuche? Z badań słuchu dalej są głuche bez technologii wspierającej, ale kiedy noszą aparaty, lub implant, to czy można powiedzieć, że są słabosłyszące albo słyszące?
Teoria kto i w jaki sposób jest kwalifikowany jako osoba głucha w oczach szkoły
O tym kto jest uznawany za osobę niesłysząca a kto za osobę niedosłyszącą w statystykach GUS decyduje dokument wydany przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną. Orzeczenie takie trzeba do 1 września przedłożyć w konkretnej placówce edukacyjnej.
Fragment raportu GUS z rocznika 2024/2025 (strony 30)[2]:
2. […] Uczniowie realizują naukę w jednej z przewidzianych form organizacyjnych kształcenia na podstawie orzeczenia publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej (w tym publicznej poradni specjalistycznej) o potrzebie kształcenia specjalnego lub indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży zgodnie z rozporządzeniem ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania.
Oznacza to, że dziecko jest wysyłane do takiej poradni i w zależności od tego jak przebiega z nim komunikacja oraz jakie ma kryteria dany specjalista zostaje ono określone jako „niesłyszące” lub „niedosłyszące”. W efekecie możliwe jest, że wiele dzieci głuchych zaimplantowanych i z aparatami słuchowymi (z umiarkowanym lub znacznym ubytkiem słuchu) mogą trafić do szufladki „niedosłyszący” jeśli komunikacja z nimi przebiega całkiem sprawnie. Dzieci z głębokim ubytkiem słuchu raczej będą częściej kategoryzowane jako „niesłyszące”. Możliwe jest tutaj pominięcie kwestii trudności przyswojenia wiedzy i gładkiej komunikacji wśród takich dzieci, które spędzają godziny u logopedy aby sprawniej mówić i/lub uczą się w domach aby nadrobić wiedzę niezasłyszaną podczas lekcji.
Sam Mariusz Sak opisuje sytuację w swoim rozdziale raportu RPO dot. sytuacji osób głuchych. Polecam przeczytać całość. Zacytuję fragment z podrozdziału „Orzekanie o potrzebie kształcenia specjalnego.” (str. 107-109)[3]:
[…] badanie dziecka, które przeprowadzane jest jednorazowo i polega na przeprowadzeniu testów psychologicznych, obserwacji dziecka, komunikacji z dzieckiem oraz wywiadzie z matką. […] rozważyć należy problem oceny komunikacji dziecka oraz informacji uzyskanych od matki. Ocena komunikacji dziecka jest dokonywana na podstawie interakcji z matką lub ojcem, czasem także ze specjalistami przeprowadzającymi badanie. W tym drugim przypadku. trudno jednak o wyciągnięcie miarodajnych wniosków, gdyż dziecko w środowisku obcych ludzi może zachowywać się nienaturalnie. Stąd głównym źródłem informacji o zachowaniach komunikacyjnych dziecka jest matka. taki sposób zbierania danych jest jednak częsciej zbieraniem informacji o ocenie dziecka przez matkę oraz o jej oczekiwaniach co do edukacji dziecka niż rzetelnym źródłem wiedzy o nim. […]
Konsekwencje takiego postępowania – zarówno w sytuacji, gdy diagnoza zespołu orzekającego zbyt optymistycznie ocenia możliwości dziecka oraz gdy wywierana jest presja na przyjęcie dziecka do szkoły integracyjnej – są bardzo
poważne.
Oczywiście są wśród niedosłyszących i dzieci z lekkim czy umiarkowanym ubytkiem słuchu, które dobrze, całkiem łatwo i sprawnie radzą sobie w świecie słyszących i nie wymęcza ich to umysłowo czy czasowo. Niemniej jednak powinny powstać kryteria umożliwiające jak najbardziej niesubiektywną ocenę sytuacji edukacyjnej danego dziecka głuchego i jego potrzeb.
Może to też by wyjaśniało czemu jest taki spadek wszystkich uczniów głuchych we wszystkich szkołach w Polsce. Bo raczej ludzie nie zaczęli coraz mniej swoich dzieci wysyłać, szczególnie, że jest to edukacja obowiązkowa w naszym kraju.
W skrócie: tak. Za decyzją poradni psychologiczno-pedagogicznej szkoła może szufladkować dane dziecko jako słabosłyszące, a niekiedy słyszące, jeśli tak orzeknie konkretny specjalista. Specjalista taki zwykle rozmawia tylko z matką dziecka, która może zawyżać umiejętności i przelewać na swoją pociechę matczyne nadzieje i oczekiwania. Sami specjaliści zwykle bywają uprzedzeni wobec języków migowych i głuchoty, chcąc „wyleczyć” to co według nich niedoskonałe. W wyniku czego coraz więcej dzieci dostaje nietrafione diagnozy jako słabosłyszące, czy słyszące. I tak z roku na rok spada liczba głuchych uczniów w statystykach GUS-u.
Oczywiście liczby bezwzględne mogą dawać złudne wrażenie rzeczywistości i powinno się podawać względne (w formie %). Takie statystyki są podane dla wszystkich rodzajów szkół w konkretnych podrozdziałach. Tutaj zależało nam na pokazaniu nie tylko tendencji spadkowej, a także jak niewiele głuchych jest w ogóle w edukacji.
Na przekór temu liczba dzieci z niepełnosprawnościami w szkołach wzrosła. Prawdopodobnie ze względu na lepsze obecnanie osób specjalistycznych w poradniach psychologiczno-pedagogicznych w niepełnosprawnościach i potrzebach konkretnych dzieci.
Poniższe podrozdziały mają i mapy interaktywne i szczegółowo omówione różne statystyki (oba schowane pod opcją z trójkątną strzałką). Postanowiliśmy dać jako widoczne pojedyńcze, proste grafiki, aby nie przeciążać mniej zainteresowanego szczegółami statystycznymi czytelnika.
Ogółem dla każdego etapu edukacji niestety maleje liczba głuchych i jako liczby i jako % ogółu uczniów.
Wszystkie szkoły
Interaktywna mapa
Poniżej interaktywna mapa ukazująca wzrastającą i malejącą liczbę uczniów g/Głuchych we wszystkich szkołach na mapie Polski w przedziale roczników 2005/2006 – 2024/2025. Puste obszary na mapie oznaczają brak danych dla danego obszaru lub rocznika.
Mapa wymaga WebGL w przeglądarce. Dla tych co nie mają WebGL u siebie, jest zrzut tej samej mapy dla roku 2024/2025 poniżej.
Szczegółowe wykresy
- Zsumowana liczba uczniów głuchych wszystkich szkół ogólnych i specjalnych w Polsce dla danych roczników szkolnych.
2. Wykres z punktu 1 ale przedstawiony w formie procentowej, poprzez zestawienie liczby głuchych z ogólną liczbą uczniów na dany rok.
3. Poniższy wykres ukazuje moment (dokładniej rocznik 2021/2022) w którym zwiększa się tentencja do wysyłania g/Głuchych dzieci do klas integracyjnych w szkołach ogólnodostępnych.
4. Procentowe przedstawienie wykresu nr 3. Głusi w szkołach specjalnych są zestawiani z ogółem uczniów szkół specjalnych. Adekwatnie dla głuchych w szkołach ogólnych.
5. Żeby wykluczyć wpływ kwestii wyżu i niżu demograficznego czy ogólnopolskich sytuacji (np COVID-19) na te wykresy, poniżej zamieszczony został diagram z wykresami prezentującymi liczbę głuchych uczniów jako procent wszystkich uczniów w Polsce uczęszczających do wszystkich szkół.
Zastosowany wzór
Wzory na oba wykresy są dość proste bo dany punkt był wyliczany na podstawie podzielenia liczby głuchych z konkretnych podstawówek (ogólnej lub specjalnej) przez wszystkich uczniów w Polsce dla danego rocznika szkół ogólnych i specjalnych.
o – szkoła ogólnodostępna; s – szkoła specjalna
o/s – ogólnodostępna lub specjalna, w zależności od wykresu
Daje to nam wykres obrazujący, że kwestie demograficzne czy sytuacja krajowa nie wpłynęły zbytnio na wykres z punktu 3.
6. Wykresy kolumnowe pokazujące ile uczniów głuchych a ile wszystkich uczniów uczęszczało w Polsce do szkoły dla danego rocznika. Pierwszy rząd przedstawia dane w formie liczbowej, drugi zaś w formie procentowej. Procenty dla wykresów procentowych (tych w drugim rzędzie) są liczone względem ogółu danej grupy. To znaczy, że głusi w podstawówkach są liczeni względem wszystkich głuchych w szkołach w Polsce na dany rok, tak samo przeliczane są procenty dla ogółu.
Nawet biorąc pod uwagę wszystkich uczniów w Polsce wychodzi, że liczba głuchych się zmniejsza dużo bardziej niż wszystkich uczniów ogółem. Zatem mniejsza liczba głuchych nie wynika znacząco z kwestii demograficznych (ile dzieci się urodziło akurat w tych latach) czy innych kwestii losowych w kraju, które sprawiłyby, że dużo mniej dzieci uczęszcza do szkół w ostatnich latach.
Podstawówki
Raport GUS na rok 2024/2025 został pominięty w wykresach gdyż niesłyszący i słabosłyszący zostali tam podani jako jedna grupa. Przez to też nie wiadomo ilu głuchych uczęszcza do podstawówek ogólnych i specjalnych w konkretnych województwach. Liczenie ich razem z niedosłyszącymi, których jest przeważnie więcej, uniemożliwia rzeteną ocenę obecnej sytuacji głuchych uczniów podstawówek w Polsce. Grupy te powinny być podawane osobno z wielu względów: mają oni odmienne potrzeby w kwestii dostosowań materiałów edukacyjnych, używają na codzień innych języków (polski foniczny a PJM), charakteryzują się odmienną kulturą (kultura Głuchych a słyszących) itp. Oczywiście na to kto jest niesłyszący a kto słabosłyszący wpływa w dużej mierze ocena specjalistów z poradni psychologiczno pedagogicznej, zatem liczebność głuchych uczniów przedstawiana w osobnych tabelach raportów GUS też nie jest informacją, które definitywnie o czymś świadczy.
Również w latach szkolnych 2019/2020 oraz 2020/2021 GUS nie podał statystyk dot. niesłyszących uczniów w podstawówkach, zatem zostały one również pominięte na wykresach.
Interaktywna mapa
Poniżej interaktywna mapa ukazująca wzrastającą i malejącą liczbę uczniów g/Głuchych w podstawówkach na mapie Polski w przedziale roczników 2005/2006 – 2023/2024. Puste obszary na mapie oznaczają brak danych dla danego obszaru lub rocznika.
Mapa wymaga WebGL w przeglądarce. Dla tych co nie mają WebGL u siebie, jest zrzut tej samej mapy dla roku 2023/2024 poniżej.
Szczegółowe wykresy
- Zsumowana liczba uczniów głuchych podstawówek ogólnych i specjalnych w Polsce dla danych roczników szkolnych.
2. Wykres z punktu 1 ale przedstawiony w formie procentowej, poprzez zestawienie liczby głuchych z ogólną liczbą uczniów na dany rok.
3. Poniższy wykres ukazuje moment (dokładniej rocznik 2014/2015) w którym zwiększa się tentencja do wysyłania g/Głuchych dzieci do klas integracyjnych w szkołach ogólnodostępnych.
4. Procentowe przedstawienie wykresu nr 3. Głusi w szkołach specjalnych są zestawiani z ogółem uczniów szkół specjalnych. Adekwatnie dla głuchych w szkołach ogólnych.
5. Procentowe zestawienie wykresów z punktu 3 na tle wszystkich uczniów podstawówek ogólnodostępnych i specjalnych.
Daje to nam wykres obrazujący, że kwestie demograficzne czy sytuacja krajowa wpłynęły dość znacząco na wykres z punktu 2, szczególnie od rocznika 2014/2015.
Gimnazja
Interaktywna mapa
Mapa wymaga WebGL w przeglądarce. Dla tych co nie mają WebGL u siebie, jest zrzut tej samej mapy dla roku 2023/2024 poniżej.
Szczegółowe wykresy
- Zsumowana liczba uczniów głuchych gimnazjów ogólnych i specjalnych w Polsce dla danych roczników szkolnych.
2. Wykres z punktu 1 ale przedstawiony w formie procentowej, poprzez zestawienie liczby głuchych z ogólną liczbą uczniów na dany rok.
3. Zestawienie wykresów ukazujących liczebność głuchych w gimnazjach specjalnych i ogólnodostępnych.
4. Procentowe przedstawienie wykresu nr 3. Głusi w szkołach specjalnych są zestawiani z ogółem uczniów szkół specjalnych. Adekwatnie dla głuchych w szkołach ogólnych.
5. Procentowe zestawienie wykresów z punktu 3 na tle wszystkich uczniów gimnazjów ogólnodostępnych i specjalnych.
Daje to nam wykres obrazujący, że kwestie demograficzne czy sytuacja krajowa wpłyneły na wykres z punktu 3, szczególnie od rocznika 2014/2015.
Licea
Interaktywna mapa
Mapa wymaga WebGL w przeglądarce. Dla tych co nie mają WebGL u siebie, jest zrzut tej samej mapy dla roku 2023/2024 poniżej.
Szczegółowe wykresy
- Zsumowana liczba uczniów głuchych liceów ogólnych i specjalnych w Polsce dla danych roczników szkolnych.
2. Wykres z punktu 1 ale przedstawiony w formie procentowej, poprzez zestawienie liczby głuchych z ogólną liczbą uczniów na dany rok.
3. Zestawienie wykresów ukazujących liczebność głuchych w liceach specjalnych i ogólnodostępnych.
Nie wiem co się stało w roczniku 2010/2011 że tak skoczyła liczba głuchych w liceach specjalnych. W 2019/2020 widać zaś tendencję w której wygrywa posyłanie głuchych dzieci do klas integracyjnych.
4. Procentowe przedstawienie wykresu nr 3. Głusi w szkołach specjalnych są zestawiani z ogółem uczniów szkół specjalnych. Adekwatnie dla głuchych w szkołach ogólnych.
5. Procentowe zestawienie wykresów z punktu 3 na tle wszystkich uczniów liceów ogólnodostępnych i specjalnych.
Daje to nam wykres obrazujący, że kwestie demograficzne czy sytuacja krajowa wpłynęły dość znacząco na wykres z punktu 3, szczególnie od rocznika 2019/2020.
Technika, licea profilowane i zawodówki (od 2017 szkoły branżowe I stopnia)
Czemu wszystkie te szkoły są liczone razem?
Trzy (a nawet cztery jeśli liczyć branżową jako osobną) typy szkół zostały połączone w jedną grupę ze względu na ich większe skupienie na edukacji praktycznej a nie teoretycznej. Sam GUS podobnie połączył technika, zawodówki i licea profilowane w swoich raportach w rocznikach 2005/2006-2009/2010 rozdzielając to w późniejszych latach. Takie też szkoły częściej wybierają głusi w swojej drodze przez Polski system edukacji.
Zasadniczą szkołę zawodową nazywa się potocznie zawodówką. Zawodówki zostały w 2019 całkowicie zastąpione szkołami branżowymi (w ramach reformy systemu oświaty z 2017 roku), więc te dwie grupy raczej są tożsame.
Poczynione porównanie liczebności głuchych w zawodówkach, liceach profilowanych i technikach z liceami ogólnokształcącymi w następnym podrozdziale może pokazać czy faktycznie założenie to jest słuszne.
Na potrzeby ułatwienia czytania będę używać skrótu ZSZ-LP-T (zasadnicza szkoła zawodowa, liceum profilowane i technikum).
Interaktywna mapa
Mapa wymaga WebGL w przeglądarce. Dla tych co nie mają WebGL u siebie, jest zrzut tej samej mapy dla roku 2023/2024 poniżej.
Szczegółowe wykresy
- Zsumowana liczba uczniów ZSZ-LP-T ogólnych i specjalnych w Polsce dla danych roczników szkolnych.
2. Wykres z punktu 1 ale przedstawiony w formie procentowej, poprzez zestawienie liczby głuchych z ogólną liczbą uczniów na dany rok.
3. Zestawienie wykresów ukazujących liczebność głuchych w ZSZ-LP specjalnych i ogólnodostępnych.
Widać jak dużo głuchych dzieci było w ZSZ-LP specjalnych skupionych głównie na pracy z młodzieżą głuchą oraz z dziećmi z niepełnosprawnościami. Możliwe, że szkoły takie miały internaty dla głuchych właśnie przeznaczone.
4. Procentowe przedstawienie wykresu nr 3. Głusi w szkołach specjalnych są zestawiani z ogółem uczniów szkół specjalnych. Adekwatnie dla głuchych w szkołach ogólnych.
5. Procentowe zestawienie wykresów z punktu 3 na tle wszystkich uczniów ZSZ-LP ogólnodostępnych i specjalnych.
Daje to nam wykres obrazujący, że kwestie demograficzne czy sytuacja krajowa nie wpłynęły znacząco na wykres z punktu 3.
Licea profilowane, zawodówki oraz technika a licea ogólnokształcące
Szczegółowe wykresy
Na potrzeby ułatwienia czytania będę używać skrótu ZSZ (zasadnicza szkoła zawodowa) i LP (liceum profilowane), a także ZSZ-LP-T (łączącego zasadniczą szkołę zawodową, liceum profilowane i technikum w jedną grupę) oraz LO (liceum ogólnokształcące) w dalszej części artykułu.
ZSZ i LO zostały, we wcześniejszym podrozdziale, połączone w jedno, gdyż zależy mi na połączeniu ich dodatkowo z technikum i zestawieniu owej grupy z danymi dot. liceów ogólnokształcących. Porównanie tych rodzajów szkół mogłoby ukazać nam więcej ciekawych informacji. Szczególnie może to udowodnić, bądź nie, czy faktycznie g/Głusi wybierają edukację bardziej nastawioną na naukę do zawodu i praktyczne doświadczenie (głównie manualne) nad zdanie matury i przystąpienie później na studia.
Za zasadnością uwzględniania ZSZ, LP i technikum razem opowiada się również wykres, który wskazuje, że głusi, którzy już uczęszczali do ZSZ oraz LP w roczniku 2009/2010 zostali rozdzieleni do ZSZ, LP i techników. Również wygląda na to, że Ci co zaczęli w tym roku (2009/2010) edukację ponadpodstawową wybrali jedną z trzech wspomnianych szkół. Zatem uznać je można za wspólną grupę „szkół nastawionych na praktykę i manualne kształcenie”.
- Zsumowana liczba uczniów głuchych ZSZ-LP-T oraz LO, ogólnych i specjalnych w Polsce dla danych roczników szkolnych.
Przez cały okres 2005/2006 – 2024/2025 głusi częściej wybierają szkoły nastawione na praktyczną naukę zawodu i uzyskania kwalifikacji w zawodzie niż przygotowujących do matury (notabene zresztą słabo dostosowanej dla głuchych). Udowadnia to wstępne założenia.
2. Zestawienie wykresów ukazujących liczebność głuchych w ZSZ-LP-T, i LO, specjalnych i ogólnodostępnych.
Widać, że specjalne zawodówki, licea profilowane i technika w znaczącej mierze górują nad resztą omawianych szkół praktycznie do dziś.
3. Nie zostanie zaprezentowane zestawienie wykresów z punktu 2 na tle osobno uczniów ZSZ-LP-T, a osobno uczniów LO, ogólnodostępnych i specjalnych. Byłby to mylący wykres gdyż procent głuchych w ZSZ-LP-T byłby liczony względem wszystkich uczniów szkół ZSZ-LP-T a procent głuchych w LO byłby liczony względem wszystkich uczniów szkół LO. Nie powinno się tego na siebie nakładać gdyż każda para wykresów jest względem innego mianownika przeliczana. Zamiast tego zostanie zaprezentowany wykres w punkcie
4. Procentowe zestawienie wykresów z punktu 2 na tle wszystkich uczniów ZSZ-LP-T i LO łącznie.
Zastosowany wzór
Poniższy wzór może pomoże w lepszym zrozumieniu zastosowanych przeliczeń dla każdego z punktów.
ZSZLPT – zasadnicza szkoła zawodowa, liceum profilowane oraz technikum; LO – liceum ogólnokształcące
o – ogólnodostępne; s – specjalne
o/s – ogólnodostępna lub specjalna, w zależności od wykresu
ZSZLPT/LO – zawodówka i liceum profilowane lub liceum ogólnokształcące, w zależności od wykresu
LO, o – liceum ogólnokszałcące ogólnodostępne (adewkatnie ZSZLPT, o)
LO, s – liceum ogólnokszałcące specjalne (adewkatnie ZSZLPT, s)
Daje to nam wykres obrazujący, że kwestie demograficzne czy sytuacja krajowa wpłynęły na wykres z punktu 1.
5. Ale patrząc na samą wydzieloną grupę głuchych można źle ocenić tendencję, która może być po prostu tendencją ogółu. Poniższe zestawienie wykresów pokazuje, że w całej Polsce w ostatnich latach uczniowie wybierają szkoły praktyczne nad liceami ogólnokształcącymi, choć . To co wyróżna głuchych to znacznie częstsze podejmowanie się edukacji w szkołach nastawionych na naukę zawodu.
Wybieranie szkół zawodowych jest tendencją widoczną wśród ogółu uczniów z niepełnosprawnościami, a nie tylko samej grupy głuchych, choć u głuchych znacznie częściej podejmowane jest technikum niż zasadnicza szkoła zawodowa (przemianowana na branżową). Widać również nietypowy skok w roku 2019/2020, który ukazuje moment zamknięcia gimnazjów przez co część uczniów przeszła do liceów i innych szkół.
Dodatkowe informacje
W świetle sporządzonych statystyk pozostaje dalej niezaadresowane pytanie o to czy przypadkiem subiektywna kategoryzacja dzieci jako „niesłyszących” i „niedosłyszących” w poradniach psychologiczno-pedagogicznych wpłynęła na przedstawione tutaj wykresy. W części drugiej artykułu zostaną sporządzone te same wykresy, ale obejmujące dzieci głuche oraz niedosłyszące jako jedną grupę. Może to ukaże lepiej sytuację również tych głuchych, którzy zostali źle skategoryzowani, lub nie zmieni to niczego co wyszło w zaprezentowanych tutaj wykresach.
Bibliografia
[1] Zbiór wszystkich raportów GUS o uczniach w Polskich szkołach.
[2] Oświata i wychowanie w roku szkolnym 2024/2025, Główny Urząd Statystyczny.
[3] Sak, Mariusz. 2014. „VI. DECYZJE SPECJALISTÓW A OSOBY GŁUCHE I SŁABOSŁYSZĄCE”. W Sytuacja osób głuchych w Polsce: raport zespołu ds. g/Głuchych przy Rzeczniku Praw Obywatelskich, zredagowane przez Anna Butkiewicz, Małgorzata Czajkowska-Kisil, Marek Świdziński, et al. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.